| |||||||||
|
kã
seco ka'a
yerba mate, planta, hierba ka'aguy
monte, bosque ka'aguy
bosque ka'aru
tarde ka'avo
hierbas, verdura ka'ay
mate ka'ê
asado ka'i
mono ka'u
borracho ka'ygua
mate, calabaza kachiãi
indisciplinado, informal kái
quemarse kaigue
sin ganas kaigue
aburrirse kakaha
letrina kakuaa
adulto, crecer káma
pecho, busto kambuchi
cántaro kamby
leche kambyrypy'a
cuajado kamísa
camisa kane'õ
cansancio, cansado kangue
hueso kangy
deprimido, lánguido, débil kañy
esconderse, perderse kapi'i
paja kapi'y
carpincho kapilla
ciudad kapiÿva
carpincho karaguata
bromeliáceas karai
señor karai
ñe'ê
español karape
bajo karia'y
mozo karu
comer, comilón karugua
ciénaga, estero karumbe
coche de plaza, tortuga kasõ
pantalón káso
historia, cuento katu
sí, pues katupyry
inteligente, hábil káva
avispa kavaju
caballo kavara
cabra kavure'i
pájaro de buena suerte, atractivo kay'u
tomar mate ke
dormir, guardarse, entrar keha
hotel kéra
sueño kerana
dormilón kesu
queso kirirî
callarse ko
andar, vivir, estar ko
árape
hoy ko
rei
estar ocioso ko'ápe
aquí ko'árupi
por aquí ko'ê
amanecer, la mañana ko'êmbuéramo
pasado mañana ko'êro
mañana ko'êroite
muy pronto de mañana ko'êsoro
romper del alba kóche
coche, automóvil kóga
huerto kóga
huerta kóicha
así kóina
he aquí, toma kokue
chacra kokuehe
hace unos días komû
letrina kopi
desmalezar, rozar kora
corral korapy
corral kororõ
rugir kotevê
necesitar koty
habitación, pieza kotyo
hacia kóvante
jepe
por lo menos kove
vivir koygua
campesino ku
aquel kû
lengua ku'asã
cinturón, faja ku'e
moverse ku'i
molido kua
agujero kuã
dedo kuaa
conocer, saber kuairû
anillo kuarahy
sol kuarahy'ã
sombra kuarahyreike
este kuarahyresê
oeste kuatî
zorrita, ardilla kuatia
papel kuatia
ñe'ê
libro kuave'ê
ofrecer kue,
ngue
ex- , fuera de kuehe
ayer kuehe
ambue
anteayer kuera
sanar kuerái
estar harto kuimba'e
hombre, varón kumanda
poroto kumby
probar kuñakarai
señora kuñataî
señorita, muchacha kundaha
investigar kunu'û
mimos, caricias kupépe
detrás de kure
cerdo kuriete
tarde (muy) kuru
lepra, sarna kururu
sapo kurusu
veve
avión kutu
herir, clavar ky
llueve ky'a
sucio ky'a'o
limpiar ky'ÿi
ají kyha
hamaca kyhyje
temer kyju
grillo kypy'y
hermana menor kyra
gordo, grasoso kyre'ÿ
ganas, deseo kyrÿi
tierno, frágil kyse
cuchillo kytî
cortar kyvy
hermano de la mujer lája
costumbre, clase, carácter lembu
escarabajo liga
conseguir mýi
moverse ma
ya ma'ê
mirar, atender, observar maerãpa
para qué mainumby
picaflor, colibrí maiteipa
saludo malisia
pensar, suponer mamóguipa
de dónde Mamóngotyo
hacia dónde Mamópa
dónde, adónde mamoyguápa
de dónde maña
mirar mandi
pues, sólo mandi'o
rapo
raíz de mandioca mandi'o
mandioca mandu'a
acordarse, tener memoria, recordar manduvi
maní, cacahuete mandyju
algodón mano
morir mante
solamente manterei
continuamente, siempre máramo
nunca marandu
noticia, mensaje marangatu
santo/a, bendito/a, estimado marave
nada marave
ndoikói
no importa marcha
funcionar máva
mávapa
quiénes máva
mba'épa
de quién Mávapa
quiénes mayma(va)
todos maymáva
todo mba'apo
trabajar mba'e
cosa, algo, propiedad mba'e
heta
rico, con propiedades mba'e
rovy
verdura mba'éguipa
por qué mba'ehápa
por qué mba'éichapa
cómo mba'embyasy
triste, melancólico mba'épa
qué mba'ére(he)pa
por qué mba'eve
nada mba'evete
chéve
no importa mbaraka
guitarra mbarakaja
gato mbarete
fuerte mbayru
coche, recipiente mbegue
despacio mberu
mosca mbichy
tostado mbo'e
enseñar mbo'ehao
escuela mbo'ehára
profesor/a mbo'y
regar mbochyryry
freír mboguataha
el que hace caminar, guía mboguejy
bajar mbohapy
tres mbohe
condimentar mboheha
condimiento mbohory
alegrar, encantar mbohovái
desobedecer, contestar mbohupa
huésped mbohupa
albergar mbói
serpiente mboja'o
compartir mbojaru
burlarse mbojegua
adornar mbojere
traducir, dar vuelta, trasladar mbojoja
igualar mboka
arma de fuego mbokaja
cocotero mbokapu
tirar, disparar mbopi
murciélago mbopu
tocar mborayhu
amor mborayhuhápe
cariñosamente mborevi
tapir mboriahu
pobre mbota
golpear mbotavy
engañar, atontar mboty
... ary
cumplir años, cumplir, cerrar mbou
enviar mbovýpa
cuántos mbovy
pocos mbovyetéramo
menos, por lo menos mbovyve
gratis, menos mboy'u
dar de beber mboyve
antes mboyvytimbo
levantar polvo mbujape
pan mburika
mula mburukuja
árbol de mburacuyá mburuvicha
gran jefe mburuvicha
presidente Mburuvicha
Róga casa presidencial mbyai
estropear mbyaku
calentar mbyaty
reunir mbyja
estrella mbyky
corto mbyry'ái
calor (tengo calor) mbytépe
entre, entrar, dentro de me'ê
dar, permitir, otorgar memby
hijo/a memby'anga
ahijado, ahijada membykuña
hija meme(te)
continuamente ména
marido menda
bodas, casarse mendare
casado mi
un poco michî
pequeño míkro
micro, colectivo mimbi
brillar mimby
flauta mimói
hervido mirî
pequeño mitã
muchacho, joven mitã
Tupã
arete navidad mitã'i
niño mitã'i
(okambúva)
bebé, lactante mitãkuña
niña mo'ã
pensar moakãrasy
dar dolor de cabeza moambue
cambiar moherã
dudar mohesakã
explicar, aclarar moî
poner, meter moinge
meter moirû
acompañar mokã
secar mokambu
amamantar mokõi
dos mokunu'û
acariciar, mimar momaitei
saludar momba
acabar momba'apo
hacer trabajar mombáy
despertar mombe'u
narrar mombyry
lejos mombyrygua
de lejos, forastero momorã
admirar mondýi
asustar monda
robar mondaha
ladrón monde
vestir mondo
mandar, enviar moñe'ê
leer moñenoña
criar mongaru
alimentar monguera
curar mongy'a
ensuciar mono'õ
cosechar moõpa
dónde mopane
desilusionar mopotî
limpiar morotî
blanco mosaingo
colgar muã
luciérnaga myakÿ
mojar myaña
empujar myasãi
extender, publicar myatã
estirar myatyrõ
arreglar, componer myendy
encender mymba
animal doméstico mymbakuéra
ganado |
|
|